Bu makalede, Osmanlı taşrasında rüşdiye mekteplerinde görev yapan muallim kadrolarının oluşumunda Musul Darülmuallimîni’nin üstlendiği rol ele alınmakta; bu çerçevede kurumun muallim ve idari personel yapısı ayrıntılı biçimde değerlendirilmektedir. Osmanlı’da öğretmenlik mesleği esasen medrese geleneğine bağlı olmakla birlikte, modern mekteplerin çoğalmasıyla birlikte nitelikli öğretmen açığı daha görünür hâle gelmiştir. Bu ihtiyacı gidermek üzere Darülmuallimînler yeni bir öğretmen yetiştirme modeli olarak devreye sokulmuştur. Musul’da darülmuallimîn açılması yönündeki ilk girişimler H.1302/M.1884 yılında gündeme gelmiş; H.1305’ten (M.1887–88) itibaren ise kurum fiilen faaliyete geçmiştir. Çalışmada Başbakanlık Osmanlı Arşivi’ne ait Maarif Nezareti ve vilayet yazışmaları (MF.MKT., MF.İBT., İ.DH., DH.UMVM., ŞD vb.) ile hülâsa cetvelleri esas alınarak Musul Darülmuallimîni’nin muallim-i evvel, sânî ve sâlis kadroları, hüsn-i hat, musiki, idman gibi branş muallimleri, seyyar muallimler ve kâtiplik gibi idari görevler ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Bulgular, XX. yüzyıl başlarına gelindiğinde Musul Darülmuallimîni’nde hem kadroların sayısal olarak genişlediğini hem de branşlaşmanın belirginleştiğini göstermektedir. Talebe mevcudundaki dalgalanmalar ve mali kısıtlar, kurumun sürekliliğini zaman zaman tehdit etmekle birlikte, maaş düzenlemeleri, burs uygulamaları ve seyyar muallimlik sistemiyle Musul ve çevresindeki ibtidai ve rüşdiye mekteplerine nitelikli öğretmen temin edilmeye çalışılmıştır. Dolayısıyla Musul Darülmuallimîni, Osmanlı taşrasında rüşdiye muallim kadrosunun kurumsal ve meslekî temellerinin atıldığı başlıca öğretmen yetiştirme merkezlerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır
This article focuses on the role of the Musul Darülmuallimîn (Teacher Training School) in shaping the teacher cadres assigned to provincial rüşdiye schools in the late Ottoman Empire. In doing so, it pays particular attention to the structure of the school’s teaching staff and administrative personnel. The teaching profession in the Ottoman context originally grew out of the madrasa tradition. However, as modern schools spread across the empire, the shortage of qualified teachers became more apparent and Darülmuallimîn schools were set up in an attempt to remedy this problem. The idea of opening a Darülmuallimîn in Musul emerged in 1884 (H.1302), and the institution began operating around 1887–1888 (H.1305). Drawing on archival documents from the Ottoman Ministry of Education and provincial authorities (MF.MKT., MF.İBT., İ.DH., DH.UMVM., ŞD, etc.) as well as summary registers, the study analyses in detail the positions of head teachers (muallim-i evvel), assistant teachers (muallim-i sânî and sâlis), specialist teachers in calligraphy, music and physical education, itinerant (seyyar) teachers, and administrative staff such as clerks. The findings indicate that by the early twentieth century the staff structure of the Musul Darülmuallimîn had expanded numerically and become increasingly specialised. Fluctuations in student numbers and chronic financial constraints occasionally threatened institutional continuity; nevertheless, salary regulations, student stipends and the itinerant teacher system were used to supply qualified teachers to primary and rüşdiye schools in Musul and its surroundings. From this perspective, the Musul Darülmuallimîn can be seen as one of the key provincial teacher training centres in which the institutional and professional foundations of rüşdiye teacher cadres were formed.
By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.
