Bu makale, Prof. Dr. Aygül Ağır danışmanlığında, İTÜ Mimarlık Tarihi programı kapsamında yürütülen ve “Ayasofya Vakıfları Tahrir Defteri Üzerinden Dönemin Sivil Mimarisine Bakış” başlıklı doktora tezi kapsamında yapılan çalışmalardan elde edilen veriler kullanılarak hazırlanmıştır. Söz konusu tez, 16. yüzyıl İstanbul’unun sivil mimarisini çok yönlü biçimde ele almaktadır. Doktora tezinin amacı, oldukça resimsel niteliklere sahip bir sivil mimari formunun — İstanbul merkezli Türk Evi’nin — kökenlerini incelemektir. Araştırmanın temelini görsel ve yazılı kaynaklar oluşturmaktadır. Yazılı olarak temel kaynak Ayasofya Vakıfları Tahrir Defteri (1519) iken öne çıkan görsel kaynakların biri Pieter Coecke van Aelst’in ölümünün ardından eşi tarafından 1553’te basılan ancak 1533 tarihli İstanbul seyahatinde çizilen "Ces moeurs & fachons de faire de Turcz avecq' les Regions y appartenantes" (Türklerin ve onlara ait bölgelerin ahlakları ve tavırları) eserinde yer alan çeşitli tasvirlerdir. Bu bağlamda Pieter Coecke van Aelst’in çizimleri gerçekçilik ve yüksek belgeleme niteliği ile ön plana çıkar. Söz konusu eser esasında yedi parçadan müteşekkildir. Elçilik heyeti ile İstanbul’a yapılan seyahatteki çeşitli noktaları gösteren eserin son iki tasviri İstanbul’u konu almaktadır. Çalışmanın yoğunlaşacağı kısım ise Kasımpaşa sırtlarından Cibali yönüne bakan 6. tasvirdir. Aelst’in İstanbul tasvirleri araştırmacılar tarafından oldukça bilinir olmasına rağmen, bu çizimlerin sivil mimariyi belgeleme konusundaki dikkat çekici potansiyeli nispeten göz ardı edilmiştir. Bu çalışma, söz konusu potansiyeli görünür kılmayı amaçlamaktadır. Makalenin ana çerçevesi IGRS’25 kapsamında bildiri olarak sunulmuştur.
This article has been prepared using data obtained from studies conducted within the scope of the doctoral dissertation titled ‘A Perspective on the Civil Architecture of the Period through the Ayasofya Foundations Tahrir Register’, carried out under the supervision of Prof. Dr. Aygül Ağır within the Architectural History program at ITU. The dissertation examines the civil architecture of 16th-century Istanbul from multiple perspectives. The aim of the dissertation is to investigate the origins of a highly picturesque form of civil architecture—the Istanbul-based Turkish House. The research is based on visual and written sources. While the primary written source is the Ayasofya Foundations Tahrir Register (1519), one of the prominent visual sources consists of various depictions included in “Ces moeurs & fachons de faire de Turcz avecq' les Regions y appartenantes” (The customs and ways of life of the Turks and the regions belonging to them), a work published in 1553 by the artist’s wife after Pieter Coecke van Aelst’s death but drawn during his 1533 journey to Istanbul. In this context, the drawings of Pieter Coecke van Aelst stand out with their realism and strong documentary quality. The work in question is essentially composed of seven parts. Among the various points shown during the embassy delegation’s journey to Istanbul, the last two depictions focus on the city. The section on which this study concentrates is the sixth depiction, showing the view from the slopes of Kasımpaşa toward Cibali. Although Aelst’s depictions of Istanbul are well known among researchers, the remarkable potential of these drawings for documenting civil architecture has been relatively overlooked. This study aims to make that potential visible. The main framework of this article was presented as a paper within the scope of IGRS’25.
By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.
